Türkiye genelinde 1 Temmuz itibarıyla uygulamaya konulan Depozito Yönetim Sistemi (DOA), geri dönüşüm süreçlerini modernize ederken sokak toplayıcılarının geçim kaynaklarını doğrudan etkiledi. İstanbul'da sisteme olan ilginin artmasıyla, atık toplayıcıları eski toplama hacimlerine ulaşmakta zorluk çekiyor.
Türkiye'de çevre politikaları ve döngüsel ekonomi hedefleri doğrultusunda 1 Temmuz tarihinde resmen başlatılan Depozito Yönetim Sistemi (DOA), atık yönetimi konusunda önemli bir dönüşümü beraberinde getirdi. Tüketicilerin plastik, cam ve metal içecek ambalajlarını belirlenen noktalara iade ederek depozito bedellerini geri alabildiği bu sistem, özellikle büyükşehirlerde kısa sürede geniş bir kullanıcı kitlesine ulaştı. İstanbul gibi yüksek tüketim hacmine sahip bölgelerde kurulan iade makineleri, vatandaşların yoğun ilgisiyle karşılaşıyor. Ancak bu teknolojik ve sistemsel ilerleme, uzun yıllardır atık yönetiminin gayriresmi kahramanları olan sokak toplayıcıları için beklenmedik ekonomik sonuçları da beraberinde getirdi.
Sistemin yaygınlaşmasıyla birlikte, sokak toplayıcılarının sahada karşılaştığı tablo ciddi bir değişim geçirdi. Daha önce çöp konteynerlerinden ve sokaklardan kolaylıkla temin edebildikleri depozito değerli ambalajlar, artık doğrudan vatandaşlar tarafından iade makinelerine götürülüyor. İstanbul'daki birçok toplayıcı, geçmişte bir saatlik çalışma süresi içerisinde topladıkları şişe ve kutu sayısına, sistemin devreye girmesiyle birlikte beş günlük bir sürede dahi ulaşamadıklarını belirtiyor. Bu durum, günlük kazançları büyük oranda ambalaj atıklarının satışına dayanan binlerce kişi için sürdürülebilir bir geçim krizi sinyali veriyor.
Türkiye'de atık yönetimi, uzun yıllardır büyük ölçüde kayıt dışı çalışan sokak toplayıcıları tarafından yürütülmekteydi. Bu emekçiler, belediyelerin ulaşamadığı noktalardan atıkları toplayarak geri dönüşüm tesislerine ulaştırıyor ve sistemin verimliliğine dolaylı katkı sağlıyordu. Yeni DOA sistemi ile birlikte bu atıkların ekonomik değeri, "depozito bedeli" üzerinden doğrudan tüketicinin veya sistem işleticisinin kontrolüne geçti. Uzmanlar, bu durumun sadece ekonomik bir gelir kaybı değil, aynı zamanda sokak toplayıcılarının toplumsal entegrasyonu ve çalışma modelleri açısından da yeniden değerlendirilmesi gereken bir süreç olduğunu vurguluyor.
Dünyanın birçok ülkesinde uygulanan depozito iade sistemleri, atıkların daha temiz ve ayrıştırılmış şekilde toplanmasını sağladığı için çevresel açıdan oldukça başarılı sonuçlar veriyor. Örneğin, Almanya ve İskandinav ülkelerindeki örnekler, sistemin atık miktarını azaltmada %90'ın üzerinde başarı sağladığını gösteriyor. Ancak bu sistemlerin geçiş aşamalarında, benzer şekilde gayriresmi sektör çalışanları için entegrasyon programları veya sosyal destek mekanizmaları devreye sokulmuştu. Türkiye'deki mevcut uygulamada ise toplayıcıların bu yeni düzenin bir parçası olup olamayacağı veya nasıl bir geçiş süreci izleneceği konusu sektör temsilcileri tarafından merakla bekleniyor.
Önümüzdeki süreçte, DOA sisteminin tüm ülkeye yayılmasıyla birlikte sokak toplayıcılarının yaşadığı gelir kaybının daha belirgin hale gelmesi muhtemel görünüyor. Bu durumun önüne geçmek adına yerel yönetimlerin ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın, toplayıcıları sistemin bir parçası haline getirecek yeni istihdam modelleri geliştirmesi kritik bir önem taşıyor. Eğer bir düzenleme yapılmazsa, atık toplama sektöründeki bu iş gücü kaybının sosyal bir probleme dönüşme riski bulunmaktadır. Sistemin verimliliği ile sosyal adaletin dengelenmesi, projenin uzun vadeli başarısı için anahtar rol oynayacaktır.
Özetle, Depozito Yönetim Sistemi çevreci hedefler açısından büyük bir adım olsa da, geçiş sürecinde yaşanan ekonomik mağduriyetler göz ardı edilmemelidir. Sokak toplayıcılarının yıllardır üstlendiği lojistik yükün, teknolojiyle yer değiştirdiği bu yeni dönemde, sosyal dengelerin gözetilmesi toplumsal huzur için elzemdir. Önümüzdeki günlerde sistemin revize edilmesi veya toplayıcılara yönelik destekleyici adımların atılması, geri dönüşüm ekosisteminin tüm paydaşları için daha sağlıklı bir yapı oluşturacaktır.
Yükleniyor...
Kahramanmaraş'ın tarihi çarşısında 45 yıldır kalaycılık yapan usta, zorlu hava koşullarına rağmen mesleğini aşkla sürdürüyor. Aşırı sıcaklarda ateşin başında çalışmanın zorluklarını anlatan usta, geleneği yaşatmaya devam ediyor.
Bursa'nın coğrafi işaretli meşhur süt helvası, 2 aylık bir Ar-Ge çalışması sonucunda yeni bir formata kavuştu. Geleneksel lezzet karakterini koruyan bu yeni ürün, tatlı severlere sunulmaya başlandı.
Ömer Vatanartıran’ın sunumuyla ekranlara gelen Gece Gündüz, Türkiye’nin kültür sanat gündemini geniş bir perspektifle ele almaya devam ediyor. Şehirdeki etkinliklerden güncel gelişmelere kadar sanatın her dalı bu programda buluşuyor.
Türkiye genelinde uygulamaya konulan Depozito Yönetim Sistemi (DOA), İstanbul'daki kağıt toplayıcılarının gelir kaynaklarını dönüştürürken sektörde zorlu bir sürece yol açtı.