Yapay zeka modellerini eğitmek amacıyla kullanılan milyonlarca ikinci el kitabın, dijitalleştirme sürecinin ardından imha edilmesi sahaflar ve kültür dünyasında tepkiyle karşılandı.
Yapay zeka teknolojilerinin gelişimi, sadece yazılım dünyasını değil, fiziksel kütüphanelerin ve sahafların geleceğini de doğrudan etkilemeye başladı. Büyük dil modellerini eğitmek amacıyla devasa veri setlerine ihtiyaç duyan yapay zeka şirketleri, bu verileri toplamak için dünya genelindeki ikinci el kitap stoklarını satın alarak dijitalleştirme süreçlerine dahil ediyor. Ancak bu sürecin sonunda, taranan kitapların geri dönüşüme gönderilerek imha edilmesi, kültürel mirasın korunması konusunda ciddi tartışmaları beraberinde getirdi.
Türkiye ve dünyadaki sahaflar, kitapların sadece birer veri kaynağı olmadığını, fiziksel varlıklarıyla bir dönemin estetiğini ve tarihini taşıdığını savunuyor. Bir kitabın sayfalarının dokusu, üzerine düşülen notlar veya cildindeki yıpranma payı, dijital kopyada bulunmayan insani izler olarak kabul ediliyor. Bu eserlerin taranıp 'kullanılamaz' hale getirilmesi, gelecek nesillerin basılı kaynaklara erişimini kısıtlayan bir eylem olarak değerlendiriliyor. Sahaflar, bu durumun sadece bir veri toplama operasyonu değil, aynı zamanda fiziksel kültürün sistematik bir şekilde eritilmesi olduğunu ifade ediyor.
Yapay zeka şirketleri, telif hakları ve veri seti oluşturma süreçlerinde genellikle yasal boşluklardan faydalanarak operasyonlarını yürütüyor. Milyonlarca kitabı dijital veriye dönüştüren bu şirketler, fiziksel kopyaların maliyetini düşürmek ve lojistik kolaylık sağlamak amacıyla imha yoluna gittiklerini iddia ediyor. Ancak uzmanlar, bilginin dijitalleşmesinin fiziksel eserin yerini tam anlamıyla tutamayacağını vurguluyor. Özellikle nadir bulunan veya baskısı tükenmiş eserlerin bu süreçte kaybolması, kültürel hafızada geri dönüşü olmayan boşluklar yaratma riski taşıyor.
Tarih boyunca bilginin korunması, kütüphanelerin ve arşivlerin temel görevi olmuştur. İskenderiye Kütüphanesi'nden günümüzün dijital arşivlerine kadar, insanlık her zaman bilgiyi geleceğe aktarmanın yollarını aramıştır. Ancak günümüzdeki durum, bilginin 'kullanılıp atılması' üzerine kurulu tüketim odaklı bir model sunuyor. Geçmişte dijitalleşme projeleri eserlerin korunmasına hizmet ederken, günümüzde yapay zeka eğitim süreçlerinde 'işi biten' materyalin yok edilmesi, bilginin metalaştırılması konusunda etik bir krize işaret ediyor.
Yapay zeka modelleri geliştikçe, daha fazla veriye olan ihtiyaç artacak ve bu da daha fazla fiziksel kaynağın dijitalleştirilmesini zorunlu kılacak. Eğer bu süreç bir regülasyona tabi tutulmazsa, önümüzdeki on yıl içinde sahaflarda veya kişisel kütüphanelerde bulunan birçok basılı eserin tamamen ortadan kalkması muhtemel görünüyor. Kültür bakanlıklarının ve uluslararası kuruluşların, dijitalleşme sonrası fiziksel eserlerin korunması için ortak bir protokol oluşturması, kültürel mirasın geleceği açısından kritik bir adım olacaktır.
Özetle, yapay zeka şirketlerinin veri toplama hırsı, fiziksel kitapların varlığını ciddi bir tehdit altına almış durumda. Dijital dünyanın sunduğu kolaylıklar, basılı eserlerin taşıdığı tarihsel ve estetik değerin önüne geçmemelidir. Bilgiye erişim demokratikleşirken, bu bilginin kaynağı olan nesnelerin yok edilmesi, aslında insanlığın ortak hafızasının bir kısmını silmek anlamına geliyor. Bu nedenle, teknolojik dönüşüm ile kültürel koruma arasında daha sağlıklı bir dengenin kurulması şarttır.
Yükleniyor...
Slovakya ve Macaristan'da dişbudak ağaçlarını hedef alan zümrüt dişbudak böceği popülasyonu hızla yayılıyor. Uzmanlar, Türkiye'de henüz tespit edilmeyen bu istilacı türün taşımacılık yoluyla ülkeye giriş yapabileceği konusunda uyarıyor.
Yaklaşık 6 kilometre uzunluğunda ve 4 kilometre genişliğindeki dev bir buzdağı, Grönland'ın güney kıyılarına doğru sürükleniyor.
Irak'ta gerçekleşen saldırıların ardından ABD Bağdat Büyükelçiliği, vatandaşlarına bölgeye yönelik tüm seyahat planlarını iptal etmeleri çağrısında bulundu.
Slovakya ve Macaristan'da görülen 'orman katili' zümrüt dişbudak böceği, ağaç varlığı için büyük risk oluşturuyor. Türkiye'de henüz bir vaka tespit edilmese de önlemler artırılıyor.